W czwartek, 8 stycznia br. w naszym Instytucie odbyło się spotkanie poświęcone przyszłości programu Horyzont Europa 2.0 – kluczowego instrumentu Unii Europejskiej finansującego badania naukowe i innowacje w perspektywie 2028–2034. Spotkanie miało charakter ekspercki i było okazją do wymiany poglądów na temat przyszłego kształtu programu Horyzont Europa oraz warunków zwiększenia udziału Polski w europejskich programach badawczo-innowacyjnych. Wnioski z dyskusji stanowią ważny głos w debacie nad efektywnym wykorzystaniem środków unijnych na badania i innowacje.
Naszym gościem był dr Marcin Wroński, nowo powołany członek Rady Fiskalnej oraz były główny ekonomista Centrum Łukasiewicz, który zaprezentował analizę pt. „Horyzont Europa 2.0. Analizy i rekomendacje”, przygotowaną jako wkład ekspercki do negocjacji nowej perspektywy programu ramowego UE.
Zgodnie z obecnymi założeniami budżet programu Horyzont Europa 2.0 ma zostać istotnie zwiększony – nawet o ponad 80% w porównaniu z obecną perspektywą. Program będzie jednym z głównych narzędzi wspierania badań, rozwoju technologicznego oraz innowacji, a także wzmacniania konkurencyjności Unii Europejskiej.
Pozycja Polski – diagnoza
Z zaprezentowanych danych wynika, że:
- Polska pozyskuje obecnie ok. 1,54% środków z programu Horyzont Europa;
- w relacji do udziału w PKB UE plasujemy się na końcu rankingu beneficjentów;
- z jednego euro wpłaconego przez Polskę do budżetu programu do kraju wracają tylko 63 eurocenty.
Wskazuje to na istnienie znaczącego potencjału innowacyjnego, który nie jest w pełni wykorzystywany w ramach obecnych mechanizmów programu.
Rekomendacje omawiane podczas spotkania
W prezentacji oraz dyskusji dr Wroński wskazał i rozwinął kilka kierunków działań istotnych dla Polski w kontekście finansowania nauki i innowacji z programu:
- utrzymanie jak największego budżetu programu Horyzont Europa;
- ochrona i wzmocnienie mechanizmów Widening, które mają na celu wyrównywanie szans krajów o niższym poziomie uczestnictwa w programie;
- aktywne zaangażowanie w prace nad Europejskim Funduszem Konkurencyjności, w tym w zakresie uproszczenia i ujednolicenia zasad aplikowania;
- zgłaszanie tematów badawczych i innowacyjnych istotnych z perspektywy Polski, m.in. w obszarach obronności i technologii dual-use, transformacji energetycznej, cyfryzacji oraz ochrony zdrowia.
Głos praktyków – perspektywa biznesowa
Istotnym uzupełnieniem prezentacji była dyskusja z udziałem przedstawiciela sektora prywatnego. Do rozmowy dołączył również Adam Dawidziuk (7bulls.com), który zwrócił uwagę na skutki obecnych rozwiązań systemowych dla firm technologicznych, w szczególności w kontekście barier regulacyjnych, kosztów administracyjnych oraz procesów komercjalizacji wyników badań i prac B+R.
Adam Dawidziuk podkreślił, że bez lepszego dopasowania instrumentów publicznych do realiów funkcjonowania firm technologicznych, potencjał badawczy nie będzie skutecznie przekładany na wdrożenia rynkowe.
Nowa perspektywa Horyzont Europa 2.0 to nie tylko większe środki finansowe, lecz także okno negocjacyjne, w którym możliwe jest realne wzmocnienie pozycji Polski w europejskim systemie innowacji. Kluczowe znaczenie będzie miała aktywność instytucji publicznych, środowiska naukowego oraz sektora innowacyjnego – zarówno na etapie kształtowania programu, jak i jego późniejszego wdrażania.
Zachęcamy do lektury raportu pt. “Nowy horyzont, nowe możliwości: polskie podejście strategiczne do programu Horyzont Europa 2.0” , autorstwa prof. dr. inż. Rafała Łukasika oraz dr. Marcina Wrońskiego.